plutone.labarca.nl

Gisterenavond was ik op de ouderavond van mijn oudste zoon. De school heeft te maken met strenge richtlijnen van het ministerie: de uren moeten gehaald worden. Niet dat de school een probleem had: de inspectierapporten zijn juist heel lovend, op één ding na: de uren worden niet gehaald.

Ja, we denken tegenwoordig graag in cijfers. Harde cijfers.
Daar is niets mis mee, zolang die cijfers bestaan en iets betekenen.
Maar het vervelende is: het geloof in cijfers slaat door, en waar de cijfers niet bestaan worden ze verzonnen, onder het motto ‘meten is weten’. Weten? Misschien, als je weet wat je wilt meten en dat ook nog kunt. Als je -zoals meestal- dat niet weet of niet kunt, ga je iets anders meten en doe je dus iets onzinnigs. Die cijfers hebben dan niets meer te betekenen, dus denk voor je meet!

Is het misschien de schuld van de afkorting SMART, een woordgrapje zoals we dat gewend zijn van de Britten. Want smart betekent natuurlijk slim, en wie wil er niet slim zijn?

Mensen zijn zo enthousiast over de afkorting SMART dat ze er allerlei verschillende betekenissen aan hebben willen geven.
• S: Specific
• M: Measurable
• A: Agreed, Achievable, Attainable, Assignable, Appropriate, Actionable
• R: Realistic, Relevant, Results, Results-oriented, Resourced
• T: Time framed, Timed, Time-based, Timeboxed, Timely, Timebound, Time-Specific, Timetabled

De S,M en T zijn dus ‘duidelijk’, de A en R kunnen van alles betekenen. In Nederland wordt met de A vaak Acceptabel bedoeld en met de R realistisch. Met andere woorden: haalbaar. Lang leve de zesjescultuur!

Het begrip SMART is afkomstig uit de wereld van de projecten en de marketing, en komt erop neer dat je de dingen die je wilt (laten) uitvoeren duidelijk moet omschrijven. Doelstellingen moeten dus SMART zijn, want daar kun je op afrekenen. Kijk naar de oplevering van een huis: een rotte fundering zie je niet en daar kijk je dus niet naar, maar wel naar een kapot tegeltje in de badkamer.

Denk dus vooral niet dat alles maar SMART te maken is. Ik durf zelfs te stellen dat ècht belangrijke dingen in het geheel niet SMART te maken zijn. De doelen waar het in de wereld werkelijk om gaat zijn namelijk als regel ongrijpbaar en onhaalbaar, maar daarmee zijn ze nog wel de hoofdzaak! Dus het gevaar van de SMART aanpak is dat er alleen energie wordt gestoken in de dingen die er niet wezenlijk toe doen, de bijzaken dus.

Een efect van het ‘denken’ in cijfers is een epidemie van registratiesystemen, nota bene in een tijd dat er met droge ogen wordt gesproken over het terugdringen van administratieve lasten en bureaucratie. Tussen haakjes: dat laatste is ook iets wat SMART gemaakt wordt. Dat doe je namelijk door een spreadsheet met verzinsels op te stellen, af te drukken en in een mooie kaft aan te bieden. Zo doe je dat.

Gisterenavond was ik dus op die ouderavond. De uren moeten gehaald worden. Daar heb je het: uren zijn gemakkelijk te tellen, en aan het einde van het jaar moet je boven de streep uitkomen. Dus in de proefwerkweken (ook ‘nodig’, voor rapportcijfers) gaan straks de lessen gewoon door, het collectief laten nablijven van een hele klas heeft opeens de kop weer opgestoken en ieder verzuimuur en iedere keer te laat komen wordt nauwkeurig geregistreerd. Als je teveel punten scoort, dan gaan er signalen naar de overheid, en zie maar eens om ooit nog van de vlek in je electronische kinddossier af te komen! Als ouder doe je er goed aan, regelmatig in te loggen op de school om mogelijke alarmsignalen te detecteren. Ach, ik zou het bijna vergeten: de school praat gelukkig nog steeds als eerste met de ouders, voor je kind het systeem in gaat.

Twee vragen:
• levert het iets op?
• maakt het iets kapot?

Ik vraag niet eens om een kosten-batenafweging

Hoe komt het nou toch dat we het vroeger zo goed deden zonder dit soort gedoe?